Ένα γνώριμο σκηνικό για τους ταξιδιώτες: δύο πλοία βρίσκονται στο ίδιο λιμάνι, την ίδια ώρα, με τις ίδιες καιρικές συνθήκες. Το ένα λύνει κάβους και αναχωρεί κανονικά, ενώ το άλλο παραμένει δεμένο. Για τον επιβάτη η εικόνα αυτή μπορεί να μοιάζει παράλογη. Στην πραγματικότητα, όμως, η δυνατότητα ενός πλοίου να ταξιδέψει δεν κρίνεται αποκλειστικά από τον αριθμό των μποφόρ.

Το είδος και το μέγεθος του πλοίου, η διαδρομή που πρόκειται να ακολουθήσει, η κατεύθυνση των ανέμων, ο κυματισμός, αλλά και οι συνθήκες που επικρατούν στο λιμάνι αναχώρησης ή προορισμού συνθέτουν ένα πολύ πιο σύνθετο πλαίσιο, βάσει του οποίου λαμβάνεται η τελική απόφαση.

Δεν υπάρχει ένα ενιαίο όριο μποφόρ για όλα τα πλοία

Η αντίληψη ότι στην ελληνική ακτοπλοΐα υπάρχει ένας συγκεκριμένος αριθμός μποφόρ πάνω από τον οποίο «σταματούν όλα τα δρομολόγια» δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.

Το θεσμικό πλαίσιο προβλέπει διαφορετικά κριτήρια, ανάλογα με την κατηγορία και τα χαρακτηριστικά κάθε πλοίου. Στην αξιολόγηση των συνθηκών συνυπολογίζονται το μήκος και ο τύπος του πλοίου, η θαλάσσια περιοχή όπου θα κινηθεί, η διεύθυνση και η ένταση του ανέμου, το ύψος των κυμάτων, οι επιχειρησιακοί περιορισμοί του πλοίου και, φυσικά, η κατάσταση στα λιμάνια που περιλαμβάνονται στο δρομολόγιο.

Η φράση «έχει απαγορευτικό στα 8 ή στα 9 μποφόρ» είναι εύκολη και κατανοητή στην καθημερινή ενημέρωση, δεν αποτυπώνει όμως ολόκληρη την εικόνα.

Με βάση το Π.Δ. 852/1976, όταν επικρατούν δυσμενείς καιρικές συνθήκες, οι Λιμενικές Αρχές μπορούν να αναστείλουν τη χορήγηση άδειας απόπλου μέχρι να υπάρξει βελτίωση του καιρού, λαμβάνοντας υπόψη τα δελτία της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας και τις προβλέψεις που ισχύουν για κάθε κατηγορία πλοίου.

Πιο αναλυτικά, το Εγχειρίδιο Ασφάλειας Ναυσιπλοΐας αριθ. 9 (ΕΑΝ-9) περιγράφει τα σχετικά κριτήρια. Και εκεί ακριβώς βρίσκεται η εξήγηση για το γεγονός ότι δύο πλοία μπορεί να αντιμετωπίζονται διαφορετικά κάτω από τις ίδιες καιρικές συνθήκες.

Τα όρια διαφέρουν ανάλογα με το μήκος του πλοίου

Στα συμβατικά επιβατηγά και επιβατηγά-οχηματαγωγά, τα γενικά κριτήρια αναστολής απόπλου συνδέονται με το συνολικό μήκος του πλοίου.

Ολικό μήκος πλοίου Γενικό κριτήριο αναστολής απόπλου
Έως 25 μέτρα Από 6 μποφόρ και πάνω
Πάνω από 25 έως 40 μέτρα Από 7 μποφόρ και πάνω
Πάνω από 40 έως 75 μέτρα Από 8 μποφόρ και πάνω
Πάνω από 75 μέτρα Από 9 μποφόρ και πάνω

Τα συγκεκριμένα κριτήρια έχουν παρουσιαστεί και σε επίσημη απάντηση του Υπουργείου Ναυτιλίας στη Βουλή και εξηγούν γιατί ένα μεγάλο συμβατικό επιβατηγό μπορεί να συνεχίζει κανονικά το ταξίδι του με 7 ή ακόμη και 8 μποφόρ.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι αυτά είναι τα όρια ασφαλούς λειτουργίας ή αξιοπλοΐας του πλοίου.

Με άλλα λόγια, το γεγονός ότι ένα πλοίο μήκους άνω των 75 μέτρων μπορεί να ταξιδέψει κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες δεν σημαίνει ότι υπάρχει ένας απόλυτος κανόνας σύμφωνα με τον οποίο «αντέχει μέχρι 8 μποφόρ και στα 9 σταματά». Η αξιοπλοΐα, η πιστοποίηση και οι τεχνικές δυνατότητες του πλοίου αποτελούν διαφορετικό ζήτημα.

Εδώ εξετάζονται τα διοικητικά κριτήρια που χρησιμοποιούνται για την αναστολή του απόπλου λόγω δυσμενών καιρικών συνθηκών.

Παράλληλα, το ΕΑΝ-9 περιλαμβάνει ειδικότερες προβλέψεις ανάλογα με τον τύπο του πλοίου και τη διαδρομή. Επομένως, η διαδικασία δεν εξαντλείται σε έναν πίνακα με τέσσερις διαφορετικές ενδείξεις μποφόρ.

Γιατί ένα ταχύπλοο μπορεί να μείνει στο λιμάνι ενώ ένα συμβατικό πλοίο αναχωρεί

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα στην περίπτωση των ταχύπλοων και των δυναμικώς υποστηριζόμενων σκαφών, τα οποία δεν αξιολογούνται αποκλειστικά με τα ίδια κριτήρια που ισχύουν για τα συμβατικά επιβατηγά.

Εδώ ιδιαίτερη σημασία έχει το σημαντικό ύψος κύματος, όπως αυτό καθορίζεται από τις απαιτήσεις του νηογνώμονα και του κατασκευαστή και αποτυπώνεται στην Άδεια Λειτουργίας του συγκεκριμένου σκάφους.

Παράλληλα, λαμβάνονται υπόψη η διαδρομή που πρόκειται να εκτελέσει το πλοίο, καθώς και η ένταση και η διεύθυνση των ανέμων.

Αυτό σημαίνει ότι δύο περιπτώσεις στις οποίες καταγράφονται «7 μποφόρ» δεν είναι υποχρεωτικά ίδιες.

Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση του Υπουργείου, για τα ταχύπλοα η ένταση του ανέμου εξετάζεται σε συνδυασμό με τις οκτώ βασικές διευθύνσεις του ανεμολογίου — βόρεια, βορειοανατολικά, ανατολικά, νοτιοανατολικά, νότια, νοτιοδυτικά, δυτικά και βορειοδυτικά — και συνδέεται με το σημαντικό ύψος κύματος που μπορεί να προκύψει στη συγκεκριμένη διαδρομή.

Έτσι, για παράδειγμα, σε μια ημέρα με βόρειους ανέμους 7 μποφόρ στον Σαρωνικό, ένα μεγάλο συμβατικό επιβατηγό κλειστού τύπου μπορεί να αναχωρήσει, ενώ ένα ταχύπλοο τύπου Aero να παραμείνει στο λιμάνι.

Δεν σημαίνει ότι υπάρχει ένας απόλυτος κανόνας που λέει πως «τα Aero δεν ταξιδεύουν με 7 μποφόρ». Σημαίνει ότι τα δύο πλοία υπάγονται σε διαφορετικά επιχειρησιακά δεδομένα και περιορισμούς.

Στην περίπτωση του συμβατικού πλοίου, σημαντικό ρόλο παίζει το γενικό κριτήριο που συνδέεται με το μήκος του. Για το ταχύπλοο, αντίθετα, μπορεί να είναι καθοριστικός ο συνδυασμός της πορείας, της διεύθυνσης του ανέμου και του επιτρεπόμενου ύψους κύματος.

Τα ίδια μποφόρ δεν δημιουργούν πάντα τις ίδιες συνθήκες

Η διεύθυνση από την οποία φυσά ο άνεμος μπορεί να αλλάξει σημαντικά την εικόνα.

Ας πάρουμε ως παράδειγμα ένα συμβατικό πλοίο που πρόκειται να προσεγγίσει την Αίγινα. Άλλες συνθήκες μπορεί να αντιμετωπίσει με βόρειους ανέμους 7 μποφόρ και εντελώς διαφορετικές με δυτικούς ανέμους ίδιας έντασης.

Οι δυτικοί ή βορειοβορειοδυτικοί άνεμοι μπορούν να δημιουργήσουν δυσκολότερες συνθήκες στην προσέγγιση και κυρίως στους χειρισμούς που απαιτούνται για την ασφαλή πρόσδεση.

Άρα, το γεγονός ότι ένα συγκεκριμένο πλοίο μπορεί να ταξιδεύει με 7 μποφόρ δεν σημαίνει αυτομάτως ότι θα εκτελέσει το δρομολόγιο ανεξάρτητα από τη διεύθυνση του ανέμου ή την κατάσταση στο λιμάνι.

Η σωστή ερώτηση επομένως δεν είναι μόνο «πόσα μποφόρ έχει;».

Πρέπει να γνωρίζουμε:

  • από ποια κατεύθυνση φυσά ο άνεμος,
  • σε ποια θαλάσσια περιοχή θα κινηθεί το πλοίο,
  • τι κυματισμός έχει δημιουργηθεί,
  • ποιος είναι ο τύπος και το μέγεθος του πλοίου,
  • ποιοι είναι οι εγκεκριμένοι επιχειρησιακοί περιορισμοί του,
  • και ποιες συνθήκες επικρατούν στο λιμάνι προορισμού.

Δεν αρκεί να μπορεί να ταξιδέψει – πρέπει να μπορεί και να δέσει

Η κατάσταση που επικρατεί στην ανοιχτή θάλασσα αποτελεί μόνο ένα κομμάτι της εξίσωσης.

Ένα πλοίο μπορεί υπό συγκεκριμένες συνθήκες να έχει τη δυνατότητα να πραγματοποιήσει με ασφάλεια τον πλου, αλλά όταν φτάσει στον προορισμό του να αντιμετωπίσει δυσκολίες κατά την προσέγγιση, τους ελιγμούς ή την πρόσδεση.

Γι’ αυτό και η διεύθυνση του ανέμου αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Ένα λιμάνι που προστατεύεται σχετικά καλά από τους βόρειους ανέμους μπορεί να είναι περισσότερο εκτεθειμένο σε δυτικούς ή νοτιοδυτικούς ανέμους της ίδιας έντασης.

Το ίδιο το θεσμικό πλαίσιο λαμβάνει υπόψη αυτή την πραγματικότητα. Το ΕΑΝ-9 δεν περιορίζεται στην απλή καταγραφή των μποφόρ, αλλά εξετάζει τις πραγματικές συνθήκες που καλείται να αντιμετωπίσει το πλοίο και τη δυνατότητα ασφαλούς εκτέλεσης του ταξιδιού.

Σε περίπτωση που οι συνθήκες επιδεινωθούν κατά τη διάρκεια του πλου, προβλέπεται ακόμη και η δυνατότητα αλλαγής πορείας, προκειμένου να περιοριστεί η καταπόνηση του πλοίου ή να αναζητηθεί ασφαλής λιμένας ή όρμος, όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο για την προστασία του πλοίου και των επιβαινόντων.

Υπάρχουν και περιπτώσεις όπου το πλοίο μπορεί να αναχωρήσει

Το πλαίσιο προβλέπει ακόμη και τη δυνατότητα, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και διαδικασίες, να χορηγηθεί άδεια απόπλου όταν οι πραγματικές καιρικές συνθήκες εμφανίζονται σαφώς καλύτερες από εκείνες που αναφέρονται στο δελτίο της ΕΜΥ.

Και αυτή η πρόβλεψη δείχνει πόσο πιο σύνθετη είναι η πραγματικότητα σε σχέση με την απλή φράση «έχει 8 μποφόρ».

Τι σημαίνει στην πράξη το «απαγορευτικό»

Ο όρος «απαγορευτικό» χρησιμοποιείται ευρέως στην καθημερινή γλώσσα. Στο θεσμικό πλαίσιο, ωστόσο, πρόκειται για αναστολή απόπλου, η οποία επιβάλλεται από την αρμόδια Λιμενική Αρχή στις κατηγορίες πλοίων που επηρεάζονται από τις συγκεκριμένες καιρικές συνθήκες.

Η διαδικασία ενεργοποιείται μετά τη λήψη του σχετικού δελτίου της ΕΜΥ και την έκδοση της αντίστοιχης διαταγής από τη Λιμενική Αρχή. Όταν οι συνθήκες βελτιωθούν, η αναστολή αίρεται.

Και εδώ βρίσκεται ένα ακόμη σημείο που συχνά δημιουργεί σύγχυση: το ίδιο δελτίο καιρού δεν σημαίνει υποχρεωτικά την ίδια απόφαση για όλα τα πλοία.

Ένα μικρό επιβατηγό, ένα μεγάλο συμβατικό Ε/Γ-Ο/Γ και ένα ταχύπλοο μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική αντιμετώπιση, καθώς διαφέρουν ως προς τα τεχνικά χαρακτηριστικά, το μέγεθος και τους εγκεκριμένους περιορισμούς λειτουργίας.

Γιατί λοιπόν ένα πλοίο φεύγει και ένα άλλο μένει δεμένο;

Η εικόνα ενός πλοίου που αναχωρεί ενώ ένα άλλο παραμένει στο λιμάνι, παρά τα ίδια μποφόρ, δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη ότι υπάρχει αντίφαση ή ότι οι κανόνες εφαρμόζονται επιλεκτικά.

Τα δύο πλοία μπορεί:

  • να ανήκουν σε διαφορετική κατηγορία,
  • να έχουν διαφορετικό μήκος,
  • να διαθέτουν διαφορετικά τεχνικά χαρακτηριστικά,
  • να έχουν διαφορετικούς επιχειρησιακούς περιορισμούς,
  • να ακολουθούν διαφορετική διαδρομή,
  • ή να πρέπει να προσεγγίσουν λιμάνια με διαφορετικό βαθμό έκθεσης στους ανέμους και τον κυματισμό.

Ακόμη και δύο πλοία της ίδιας κατηγορίας δεν αντιμετωπίζουν υποχρεωτικά τις ίδιες συνθήκες. Η πορεία, η διεύθυνση του ανέμου, το ύψος του κύματος και η κατάσταση στο λιμάνι μπορούν να αλλάξουν πλήρως τα δεδομένα.

Τα μποφόρ είναι μόνο ένα μέρος της εικόνας

Στην ακτοπλοΐα, επομένως, ο αριθμός των μποφόρ αποτελεί ένα σημαντικό στοιχείο, αλλά δεν είναι από μόνος του αρκετός για να προβλέψει αν ένα πλοίο θα αναχωρήσει.

Για να εξηγηθεί γιατί ένα πλοίο ταξιδεύει ενώ ένα άλλο παραμένει δεμένο, πρέπει να εξεταστούν συνολικά ο τύπος και το μέγεθός του, η συγκεκριμένη διαδρομή, η κατεύθυνση και η ένταση του ανέμου, ο κυματισμός, οι εγκεκριμένοι περιορισμοί λειτουργίας και οι συνθήκες στα λιμάνια αναχώρησης και προορισμού.

Έτσι εξηγείται και το φαινομενικά παράδοξο: τα ίδια 7 μποφόρ μπορούν, υπό διαφορετικές συνθήκες, να σημαίνουν εντελώς διαφορετικά πράγματα για δύο πλοία.

Διαβάστε ακόμη: