Το παγκόσμιο χρέος άγγιξε νέο ιστορικό ρεκόρ το πρώτο εξάμηνο του 2026, καθώς οι κυβερνήσεις, οι επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά συνέχισαν να αυξάνουν τον δανεισμό τους, ενώ η εκτόξευση των δημοσιονομικών δαπανών, οι επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη και οι αυξημένες ανάγκες για άμυνα και ενεργειακή ασφάλεια δημιουργούν έναν νέο κύκλο συσσώρευσης χρέους.
Σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Χρηματοπιστωτικού Ινστιτούτου (Institute of International Finance – IIF), το συνολικό παγκόσμιο χρέος συνέχισε να ανεβαίνει σταθερά κατά το πρώτο μισό της χρονιάς προσθέτοντας περίπου 18 τρισ. στα 365 τρισ. δολάρια από 347 τρισ. στο τέλος του 2025
Παρά την επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης σε σχέση με προηγούμενες περιόδους, το συνολικό βάρος του χρέους βρίσκεται πλέον στο υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ.
Η νέα άνοδος προέρχεται κυρίως από τις κυβερνήσεις και τις μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις, οι οποίες κατέγραψαν νέα ρεκόρ δανεισμού.
Το κρατικό χρέος αντιστοιχεί πλέον σε λίγο πάνω από 110 τρισ. δολάρια, καθώς οι κυβερνήσεις διεθνώς χρηματοδοτούν αυξημένες δημοσιονομικές ανάγκες, επενδυτικά προγράμματα και μέτρα στήριξης της οικονομίας μέσω νέου δανεισμού.
Ο νέος κύκλος δαπανών με οδηγούς AI, data centers και άμυνα
Η τωρινή αύξηση του χρέους διαφέρει από προηγούμενους κύκλους, καθώς δεν συνδέεται μόνο με την ανάκαμψη μετά την πανδημία ή την περίοδο των εξαιρετικά χαμηλών επιτοκίων. Το IIF επισημαίνει ότι η νέα συσσώρευση χρέους τροφοδοτείται από έναν κύκλο στρατηγικών επενδύσεων μεγάλης κλίμακας, με επίκεντρο την τεχνητή νοημοσύνη, τις ψηφιακές υποδομές και την ενεργειακή ασφάλεια.
Οι επενδύσεις σε data centers και υποδομές τεχνητής νοημοσύνης έχουν οδηγήσει σε σημαντική αύξηση του εταιρικού δανεισμού, καθώς οι επιχειρήσεις χρηματοδοτούν έναν νέο τεχνολογικό αγώνα δρόμου.
Παράλληλα, η γεωπολιτική αβεβαιότητα και η ανάγκη ενίσχυσης της άμυνας έχουν αυξήσει τις δημόσιες δαπάνες, ιδιαίτερα στην Ευρώπη, δημιουργώντας πρόσθετες πιέσεις στους κρατικούς προϋπολογισμούς.
Οι ενεργειακές αναταράξεις που ακολούθησαν τη σύγκρουση ΗΠΑ – Ιράν ενίσχυσαν περαιτέρω τις δημοσιονομικές παρεμβάσεις, καθώς οι κυβερνήσεις επιχείρησαν να περιορίσουν τις επιπτώσεις από το αυξημένο κόστος ενέργειας για επιχειρήσεις και νοικοκυριά.
Το αγκάθι της εκτίναξης του κόστους εξυπηρέτησης
Παρότι ο λόγος παγκόσμιου χρέους προς ΑΕΠ έχει υποχωρήσει από την κορύφωση της πανδημίας, κυρίως λόγω του υψηλότερου πληθωρισμού και της αύξησης του ονομαστικού ΑΕΠ, το IIF προειδοποιεί ότι η εικόνα αυτή δεν αποτυπώνει πλήρως την πίεση που δημιουργείται.
Το πραγματικό πρόβλημα βρίσκεται στην αύξηση του κόστους εξυπηρέτησης του χρέους.
Η μετάβαση από την εποχή των πολύ χαμηλών επιτοκίων σε ένα περιβάλλον υψηλότερου κόστους χρηματοδότησης σημαίνει ότι οι κυβερνήσεις και επιχειρήσεις καλούνται να αναχρηματοδοτήσουν παλαιότερες υποχρεώσεις με σημαντικά ακριβότερους όρους.
Σύμφωνα με το ινστιτούτο, οι ανεπτυγμένες οικονομίες κατέβαλαν τον τελευταίο χρόνο περισσότερα από 3,5 τρισ. δολάρια σε τόκους μόνο για διεθνώς διαπραγματεύσιμα κρατικά ομόλογα.
Το ποσό αυτό ξεπερνά τις εκτιμώμενες παγκόσμιες δαπάνες για τεχνητή νοημοσύνη, άμυνα και ενέργεια, οι οποίες ανέρχονται αντίστοιχα σε περίπου 2,6 τρισ., 3,1 τρισ. και 3,4 τρισ. δολάρια.
Το «τείχος» των 30 τρισ. δολαρίων στις αναχρηματοδοτήσεις
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τις αγορές αφορά το τεράστιο κύμα λήξεων χρέους που θα πρέπει να αναχρηματοδοτηθεί τα επόμενα χρόνια.
Το IIF προειδοποιεί για ένα «τείχος» λήξεων άνω των 30 τρισ. δολαρίων, καθώς κυβερνήσεις και επιχειρήσεις σε ανεπτυγμένες και αναδυόμενες αγορές θα πρέπει να αντικαταστήσουν παλαιότερο και φθηνότερο δανεισμό.
Οι αναδυόμενες οικονομίες αντιμετωπίζουν ανάγκες αναχρηματοδότησης άνω των 9 τρισ. δολαρίων, ενώ οι ανεπτυγμένες αγορές καλούνται να καλύψουν περισσότερα από 20 τρισ. δολάρια σε ομόλογα και δάνεια που λήγουν.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η έκθεση επιχειρήσεων που είχαν εξασφαλίσει χρηματοδότηση κατά την περίοδο των μηδενικών επιτοκίων. Είναι χαρακτηριστικό πως, μια εταιρεία που δανειζόταν με κόστος 2,5% το 2020, μπορεί σήμερα να βρεθεί αντιμέτωπη με κόστος αναχρηματοδότησης 5% έως 7%.
Η πίεση στα κρατικά ομόλογα και ο κίνδυνος μετάδοσης
Η αυξημένη ανάγκη κρατικού δανεισμού έχει οδηγήσει σε επίπεδα-ρεκόρ τις εκδόσεις ομολόγων διεθνώς, την ώρα που οι επενδυτές απαιτούν υψηλότερες αποδόσεις για να διακρατήσουν κρατικό χρέος.
Η αύξηση των αποδόσεων σε πολυετή υψηλά επιβαρύνει τους προϋπολογισμούς, καθώς μεγαλύτερο μέρος των κρατικών εσόδων κατευθύνεται πλέον στην πληρωμή τόκων.
Παράλληλα, αρκετές κυβερνήσεις στρέφονται περισσότερο σε βραχυπρόθεσμο δανεισμό, καθώς τα έντοκα γραμμάτια προσφέρουν χαμηλότερο κόστος σε σχέση με τις μακροπρόθεσμες εκδόσεις.
Στις ΗΠΑ, αναμένεται έκδοση έως και 1 τρισ. δολαρίων σε βραχυπρόθεσμα έντοκα γραμμάτια μέσα στον επόμενο χρόνο, αυξάνοντας όμως την ευαισθησία του κόστους χρέους στις μεταβολές των επιτοκίων.
Παρά το τεράστιο μέγεθος του χρέους, οι αγορές παραμένουν μέχρι στιγμής σταθερές, καθώς η ισχυρή ζήτηση από ασφαλιστικές εταιρείες, συνταξιοδοτικά ταμεία και ξένους επενδυτές έχει απορροφήσει τις νέες εκδόσεις. Ωστόσο, το IIF προειδοποιεί ότι η σταθερότητα αυτή είναι εύθραυστη.
Η αυξανόμενη διασύνδεση μεταξύ τραπεζών και μη τραπεζικών χρηματοπιστωτικών οργανισμών, όπως private credit funds, εταιρείες private equity, ασφαλιστικές και hedge funds, δημιουργεί νέους διαύλους μετάδοσης κινδύνων.
Ενδεικτικά τα δάνεια αμερικανικών τραπεζών προς μη τραπεζικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα αντιστοιχούν πλέον περίπου στο 15% των χαρτοφυλακίων δανείων τους, έναντι 11% το 2021.
Η ανάπτυξη το αντίβαρο στο χρέος
Η ισχυρή ανάπτυξη παραμένει ο βασικός παράγοντας που μπορεί να περιορίσει τις πιέσεις από το αυξανόμενο χρέος.
Οι επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη και την τεχνολογία έχουν λειτουργήσει μέχρι τώρα ως σημαντικός μοχλός ανάπτυξης, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ, όπου η κατασκευή data centers ενισχύει την επενδυτική δραστηριότητα. Με τον τρόπο αντισταθμίζονται για την ώρα οι αρνητικές επιπτώσεις των γεωπολιτικών και ενεργειακών ρίσκων.
Ωστόσο, το IIF υπογραμμίζει ότι η σημερινή ισορροπία εξαρτάται από τη διατήρηση της ανάπτυξης, τη σταθερότητα των αγορών ομολόγων και τη συνέχιση της εμπιστοσύνης των επενδυτών.
Με το παγκόσμιο χρέος σε νέο ιστορικό ρεκόρ άνω των 365 τρισ. δολαρίων, ακόμη και ένας περιορισμένος χρηματοπιστωτικός ή γεωπολιτικός κλυδωνισμός θα μπορούσε να δοκιμάσει ένα σύστημα που δεν έχει ποτέ αντιμετωπίσει αντίστοιχη κλίμακα χρέους.
