Υπήρξε ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους «κακούς» του ελληνικού κινηματογράφου, όμως η πραγματική του ζωή απείχε πολύ από τους ρόλους που τον έκαναν διάσημο. Ο Δήμος Σταρένιος γνώρισε την πείνα της Κατοχής, συμμετείχε στην Αντίσταση, κυνηγήθηκε για τις πολιτικές του πεποιθήσεις και στα χρόνια της δικτατορίας έφτασε στο σημείο να «κόβεται» ακόμη και το όνομά του από την τηλεόραση.
Το πρόσωπό του έγινε συνώνυμο του αυστηρού, του τοκογλύφου, του δοσίλογου, του ανθρώπου που προκαλούσε θυμό στον θεατή.
Και όμως, πίσω από αυτούς τους ρόλους βρισκόταν ένας άνθρωπος με εντελώς διαφορετική προσωπική και πολιτική διαδρομή.
Ο Δήμος Σταρένιος, ένας από τους σημαντικότερους καρατερίστες του ελληνικού θεάτρου και κινηματογράφου, κατάφερε να κάνει τους «κακούς» που υποδυόταν τόσο αληθινούς, ώστε πολλές φορές το κοινό ταύτιζε τον ίδιο με τους χαρακτήρες του.
Ο περίφημος «Γερο-Λαδάς» από τον «Χριστό Ξανασταυρώνεται» έγινε ίσως η πιο χαρακτηριστική μορφή της καριέρας του.
Πίσω όμως από τη φιγούρα του φιλάργυρου και σκληρού γέροντα υπήρχε ένας καλλιτέχνης που είχε ζήσει την Κατοχή, είχε οργανωθεί στο ΕΑΜ, είχε γνωρίσει την πείνα και αργότερα τις απαγορεύσεις της δικτατορίας.
Από το Κάιρο στην Αθήνα
Ο Δήμος, ή Δημήτρης, Σταρένιος γεννήθηκε στις 15 Σεπτεμβρίου 1909 στο Κάιρο.
Το 1932 εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα και άρχισε σπουδές στη Σχολή του Εθνικού Θεάτρου.
Μόλις έναν χρόνο αργότερα έκανε την πρώτη του εμφάνιση στη σκηνή, συμμετέχοντας στον θίασο της Αλίκης Θεοδωρίδου.
Η φυσικότητα και η ιδιαίτερη παρουσία του άρχισαν γρήγορα να ξεχωρίζουν και σύντομα συνεργάστηκε με σημαντικούς θιάσους και κορυφαίους ηθοποιούς της εποχής.
Η κινηματογραφική του πορεία ξεκίνησε το 1943, με έναν μικρό ρόλο στην ταινία «Μάγια η Τσιγγάνα».
Από εκεί και πέρα ακολούθησε μια διαδρομή δεκαετιών, με περισσότερες από 70 συμμετοχές σε ελληνικές και ξένες παραγωγές.
Από το «Ποτέ την Κυριακή» μέχρι το «Αμέρικα Αμέρικα»
Ο Σταρένιος δεν περιορίστηκε μόνο στον ελληνικό κινηματογράφο.
Η γνώση ξένων γλωσσών τού άνοιξε τον δρόμο και για διεθνείς παραγωγές.
Στη φιλμογραφία του συναντά κανείς ταινίες όπως ο «Χριστός Ξανασταυρώνεται», το «Ποτέ την Κυριακή», ο «Λέων της Σπάρτης», ο «Τεν Τεν και το Χρυσόμαλλο Δέρας», το «Αμέρικα Αμέρικα» και, προς το τέλος της καριέρας του, το «The Greek Tycoon».
Παρότι σπάνια βρισκόταν στον πρώτο πρωταγωνιστικό ρόλο, η παρουσία του ήταν από εκείνες που δύσκολα περνούσαν απαρατήρητες.
Ο «Γερο-Λαδάς» που πέρασε στην καθημερινή γλώσσα
Ο πιο χαρακτηριστικός ίσως ρόλος του υπήρξε εκείνος του Γερο-Λαδά στον «Χριστό Ξανασταυρώνεται» του Νίκου Καζαντζάκη.
Ο φιλάργυρος, σκληρός και αδίστακτος χαρακτήρας αποδόθηκε με τέτοια πειστικότητα ώστε το όνομα «Γερο-Λαδάς» πέρασε σχεδόν στην καθημερινή γλώσσα ως χαρακτηρισμός για τον υπερβολικά τσιγκούνη και φιλοχρήματο άνθρωπο.
Ο Σταρένιος είχε συνδεθεί με τον συγκεκριμένο χαρακτήρα ήδη από το θέατρο και τον κινηματογράφο, πριν τον φέρει και στη μικρή οθόνη.
Ήταν η απόλυτη επιβεβαίωση της δύναμης που είχε ως καρατερίστας: μπορούσε να εμφανιστεί για λίγα λεπτά και να αφήσει πίσω του έναν χαρακτήρα που έμενε στη μνήμη.
«Οι Γερμανοί είναι φίλοι μας»
Μία άλλη ατάκα που έμελλε να συνδεθεί για πάντα με τη φυσιογνωμία του ακούστηκε στην ταινία «Η Χαραυγή της Νίκης».
Ο χαρακτήρας που υποδυόταν εμφανίζεται να υποστηρίζει ότι οι Γερμανοί έρχονται ως φίλοι.
Η ειρωνεία της πραγματικής ζωής ήταν τεράστια.
Ο άνθρωπος που κινηματογραφικά έμεινε στη μνήμη με μια ατάκα υπέρ των κατακτητών είχε ο ίδιος ενταχθεί στο ΕΑΜ κατά τη διάρκεια της Κατοχής.
Η ιδεολογική και πολιτική του πορεία βρισκόταν στην ακριβώς αντίθετη πλευρά από εκείνη πολλών χαρακτήρων που κλήθηκε να υποδυθεί.
Η πείνα που τον έριξε στη σκηνή
Τα χρόνια της Κατοχής υπήρξαν σκληρά και για τον ίδιο.
Η πείνα είχε εξαντλήσει τον οργανισμό του σε τέτοιο βαθμό ώστε κάποια στιγμή κατέρρευσε ενώ έπαιζε στο θέατρο.
Στην παράσταση «Απόψε θα γελάσουμε», ο χαρακτήρας του έπρεπε να πυροβολήσει την αδελφή του.
Λίγο μετά τον θεατρικό πυροβολισμό, ο Σταρένιος σωριάστηκε στη σκηνή.
Οι θεατές πίστεψαν αρχικά ότι η πτώση αποτελούσε μέρος της παράστασης και τον χειροκρότησαν.
Η πραγματικότητα ήταν πολύ διαφορετική.
Ο ηθοποιός είχε καταρρεύσει από την εξάντληση και την ασιτία.
Μεταφέρθηκε για τις πρώτες βοήθειες, συνήλθε και, σύμφωνα με τις μαρτυρίες για τη ζωή του, την επόμενη κιόλας ημέρα επέστρεψε στο θέατρο.
Οι «Ενωμένοι Καλλιτέχνες»
Μετά την Απελευθέρωση, το 1945, ο Δήμος Σταρένιος συμμετείχε στη δημιουργία του θιάσου «Ενωμένοι Καλλιτέχνες».
Επρόκειτο για μια ομάδα στην οποία συμμετείχαν σημαντικά πρόσωπα του θεάτρου και του πολιτισμού, μεταξύ των οποίων ο Αιμίλιος Βεάκης, ο Λυκούργος Καλλέργης, ο Τίτος Βανδής, η Αλέκα Παΐζη, ο Αλέξης Δαμιανός και ο Μάνος Χατζιδάκις.
Οι πολιτικές του πεποιθήσεις, όμως, θα τον ακολουθούσαν και πολλά χρόνια αργότερα.
Η χούντα προσπάθησε να τον εξαφανίσει
Μετά την επιβολή της δικτατορίας, ο Δήμος Σταρένιος βρέθηκε αντιμέτωπος με αποκλεισμούς λόγω των αριστερών του πεποιθήσεων.
Η παρουσία του περιορίστηκε σε κρατικές παραγωγές και σε παραστάσεις του Εθνικού Θεάτρου.
Η λογοκρισία, σύμφωνα με τις μαρτυρίες που έχουν καταγραφεί για εκείνη την περίοδο, έφτασε ακόμη και στο όνομά του.
Χαρακτηριστικό έμεινε το περιστατικό με τον Φρέντυ Γερμανό, όταν σε τηλεοπτική εκπομπή έγινε αναφορά στον Σταρένιο.
Στο σημείο όπου ακουγόταν το όνομά του, η λογοκρισία φέρεται να έκοψε τον ήχο, με αποτέλεσμα οι τηλεθεατές να βλέπουν τον παρουσιαστή να μιλά, αλλά να μη μπορούν να ακούσουν σε ποιον αναφερόταν.
Ήταν μια προσπάθεια όχι απλώς να περιοριστεί η επαγγελματική παρουσία ενός καλλιτέχνη, αλλά να σβηστεί ακόμη και η δημόσια αναφορά στο όνομά του.
Περισσότερα από 35 χρόνια στη σκηνή
Παρά τις δυσκολίες, ο Δήμος Σταρένιος παρέμεινε ενεργός για δεκαετίες.
Στη διάρκεια της καριέρας του συνεργάστηκε με ορισμένα από τα μεγαλύτερα ονόματα του ελληνικού θεάτρου και κινηματογράφου, όπως η Μελίνα Μερκούρη, ο Μάνος Κατράκης, ο Δημήτρης Χορν, ο Λάμπρος Κωνσταντάρας, ο Αλέκος Αλεξανδράκης και η Αλίκη Βουγιουκλάκη.
Αποσύρθηκε από το θέατρο το 1977, καθώς αντιμετώπιζε σοβαρό πρόβλημα αγγειοπάθειας.
Στο πλευρό του βρισκόταν η σύζυγός του, ηθοποιός Νίνα Βαρβέρη, με την οποία έζησαν μαζί μέχρι το τέλος της ζωής του.
Δεν απέκτησαν παιδιά.
Ο Δήμος Σταρένιος πέθανε στις 23 Οκτωβρίου 1983, σε ηλικία 74 ετών.
Έναν χρόνο αργότερα έφυγε από τη ζωή και η σύζυγός του.
Ο άνθρωπος πίσω από τους «κακούς»
Ο Δήμος Σταρένιος έμεινε στην ιστορία επειδή μπορούσε να κάνει έναν αντιπαθητικό χαρακτήρα να μοιάζει απολύτως αληθινός.
Αυτό ήταν ίσως και το μεγαλύτερο παράσημο της υποκριτικής του.
Ο κινηματογραφικός καταδότης ήταν άνθρωπος της Αντίστασης.
Ο «φίλος των Γερμανών» είχε οργανωθεί στο ΕΑΜ.
Ο σκληρός τοκογλύφος της οθόνης ήταν ένας καλλιτέχνης που είχε γνωρίσει ο ίδιος τη φτώχεια και την πείνα.
Και ο ηθοποιός που η δικτατορία προσπάθησε να εξαφανίσει από τον δημόσιο χώρο κατάφερε τελικά να μείνει στη συλλογική μνήμη για πολύ περισσότερο από εκείνους που επιχείρησαν να επιβάλουν τη σιωπή γύρω από το όνομά του.
